Kolejny krok ku cywilnemu dowodzeniu armią? Raport specjalny Fundacji Ad Arma

W związku z ostatnimi zmianami w MON, budzącymi szereg wątpliwości co do organizacji struktur Ministerstwa i sposobu kierowania Siłami Zbrojnymi RP, Fundacja Ad Arma opublikowała raport specjalny pt. “Uwagi na temat pozycji Szefa SG WP, jego roli oraz zakresu uprawnień według wybranych przepisów prawa i ich zmian na przestrzeni czasu”. Dokument zawiera nie tylko analizę dokonanych niedawno modyfikacji, ale również przedstawia je na tle innych przeobrażeń, do których dochodzi w zarządzaniu naszym państwem.

Coraz szerszym echem, zarówno wśród zwykłych obywateli jak i dziennikarzy branżowych oraz najwyższych rangą żołnierzy, odbija się Zarządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 XI 2020 r. (20/MON) w sprawie regulaminu organizacyjnego MON. Jak wynika z analiz Fundacji Ad Arma, które opublikowano w najnowszym raporcie specjalnym, na mocy Zarządzenia Szef Sztabu Generalnego WP stracił jedyną wyraźną podstawę do samodzielnego (bezpośredniego) wykonywania działań.

“Zmiany wprowadzane do aktów prawnych od dłuższego czasu podlegają stałej tendencji, polegającej na stopniowym osłabianiu pozycji Szefa SG WP i wzmacnianiu czynników cywilnych, przede wszystkim Ministra i jego aparatu biurokratycznego. Omawiane Zarządzenie MON z dn. 6.XI.2020 wpisuje się tę tendencję i stwarza możliwość kwestionowania kierowniczej roli Szefa SG WP wobec Sztabu Generalnego WP” – mówi Jacek Hoga, prezes Fundacji Ad Arma.

Zdaniem Fundacji, istnieje możliwość skrajnego interpretowania obowiązujących obecnie przepisów w taki sposób, że Minister mógłby próbować całkowicie wyeliminować aktywność Szefa SG WP nawet w sprawach, które teoretycznie pozostawiono w granicach jego kompetencji. Fundacja podkreśla też, że zaistnienie takiej sytuacji zależy w praktyce tylko od woli Ministra, który bez zmian w przepisach, jedynie stosując określoną interpretację, mógłby próbować całkowicie zmarginalizować Szefa SG WP w dowolnym zakresie.

Z opublikowanego przez Fundację raportu wynika też, że obecne przepisy stwarzają sytuację, w której uprawnienia Szefa SG WP nie tylko zostały sztywno ograniczone, ale Minister posiada także faktyczną możliwość decydowania, które z tych uprawnień Szef SG WP będzie mógł wykonywać.

“Można więc w pewnym uproszczeniu przyjąć, że wprowadzone zmiany wpłynęły nie tylko na pozycję Szefa SG WP, ale też na samą rolę “dowodzenia”, poprzez przeniesienie punktu ciężkości na sferę uprawnień cywilnych” – wyjaśnia Jacek Hoga.

Fundacja zauważa przy tym, że pomimo wprowadzonych zmian, to Szef SG WP pozostaje osobą odpowiedzialną za przygotowanie Sił Zbrojnych RP, co wciąż wynika z art. 8 ustawy z dnia 14 grudnia 1995 r. o urzędzie Ministra Obrony Narodowej. Szef SG odpowiada więc m.in. za przygotowanie i wyszkolenie SZ RP na potrzeby obrony państwa, określanie celów i głównych kierunków w zakresie działalności operacyjnej i szkoleniowej, zapewnienie utrzymania w SZ RP gotowości bojowej oraz planowanie i koordynowanie logistyki SZ RP.

“W praktyce oznacza to, że odpowiedzialność jest po stronie Szefa SG ale decyzyjność jest w rękach Ministra Obrony Narodowej. Zmiana ta rażąco przeczy naturalnej sytuacji pozostawiania odpowiedzialności na osobie decyzyjnej. Jest to bardzo wygodne dla polityków, ale może być zabójcze dla kształtowania prawidłowych zmian w Wojsku Polskim” – komentuje Jacek Hoga.

Fundacja jako konkretny przykład tendencji, wpisujących się w zaprezentowany w raporcie model, podaje wprowadzenie do polskiego systemu prawnego możliwości wykorzystania Sił Zbrojnych RP przez organy cywilne (np. Inspekcję Sanitarną). Z tej perspektywy, zdaniem Fundacji, można również spojrzeć na ujawnioną 29.12.2020 informację na temat szczepień żołnierzy przeciw COVID-19, wedle której od poddania się szczepieniom uzależniona będzie możliwość uzyskania awansu w wojsku. Wytyczne w tej sprawie zostały rozesłane przez Departament Kadr Ministerstwa, a więc czynnik cywilny.

“Należy spodziewać się, że zidentyfikowane mechanizmy będą tylko ulegać pogłębieniu, a struktury wojskowe będą stawały się coraz bardziej uzależnione od centralnej administracji rządowej” – podsumowuje prezes Fundacji Ad Arma.

Pełna wersja raportu “Uwagi na temat pozycji Szefa SG WP, jego roli oraz zakresu uprawnień według wybranych przepisów prawa i ich zmian na przestrzeni czasu”.